.... naslovna

.... psi

.... mačke

.... ptice

.... male životinje

.... konji

.... galerija

.... prezentacije

.... forum

Mali vranac - feniks iznad Beograda [Phalacrocorax pygmeus]



Copyright © 2006 Dragan Simić

Liga za ornitološku akciju - www.ptica.org



Raspoređujem pinkle po stolu kafea: dvogled, telefon (da vidim koliko je tačno sati), svesku... Svakako nisam tipičan gost. Pri izboru kafea i stola najvažniji mi je bio pogled kroz prozor. A kroz visoke prozore ovog kafea vidim svu širinu Save koju ubrzo počinju da nadleću globalno ugroženi mali vranci, vraćajući se s ručka na prenoćište.

 

Mali vranci Phalacrocorax pygmeus su jednom već postali izumrla vrsta u okolini Beograda pa zaslužuju posebnu pažnju. Naime, sredinom 20. veka, sa isušivanjem močvarnog Pančevačkog rita u kome su se gnezdili, nestali su i oni. Ponovo su se poput feniksa vratili tek pre 15-ak godina i to samo na zimovanje.

 
                                                       Mali vranac – feniks nad Beogradom

Ne uspevam se ni pravo smestiti kada se prve ptice počinju vraćati. Tokom dana se raspršuju uzvodno Savom, te uz i niz Dunav radi ishrane, ali sve te ptice noće u svega nekoliko krošnji na Savi, naspram beogradskog Sajma. Zajedno sa trojicom kolega, užurbano brojim ptice da bismo saznali koliko ih to sada zimuje u Beogradu. Dok kolege broje uzvodno od njihovog "spavališta" (taj se izraz nekada koristio za krošnju u u dvorištu kojoj su kokoši provodile noć, pre ere građenih kokošinjaca), ja brojim nizvodno od njega. Potom ćemo sabrati rezultate i završiti popis pernatih stanovnika glavnog grada.

Posle gotovo pola veka odsustva, prve male vrance u Beogradu otkrio je kustos Prirodnjačkog muzeja Milan Paunović 1989. godine. Tada se nekoliko stotina ptica okupljalo na Ušću, oko Konjske ade (a.k.a. Malo Ratno ostrvo) i na njemu provodilo noć. Pet godina kasnije, njihov broj je prešao hiljadu pa im se Konjska ada valjda učinila tesnom, te su spavalište premestili na špic Ade Ciganlije.

 
                  Beogradska spavališta malih vranaca [klik na sliku za otvaranje većeg formata]


Jata od po 6, 2, 4, 2, 3... ptice proleću jedno za drugim, potom jedno "ozbiljnije" jato od 90 malih vranaca, pa ponovo ona mala. I dok se kafe polako puni gostima, moj pogled ostaje uperen u nebo nad Savom.

Na svetskoj crvenoj listi IUCN-a je svrstan u kategoriju "skoro ugroženih" vrsta (NT – Near Threatened). U kategorizaciji vrsta evropskih potreba zaštite (SPEC) svrstava se u prvu grupu - u globalno ugrožene vrste sa nepovoljnim statusom zaštite u Evropi. U Srbiji je zaštićen kao "prirodna retkost" ("Službeni glasnik RS", broj 50/93).

 
Ova vrsta ima veliki obrazovni i eko-turistički potencijal: đaci OŠ Drinka Pavlović posmatraju male vrance dok doleću na spavalište


Par stotina parova ove vrste se gnezdi na samo dva mesta u Srbiji, a zimi idu uzvodno Dunavom i drugim rekama. Do skora su stizali samo do Beograda ali poslednjih godina manja zimska jata viđaju se i u Novom Sadu, po vojvođanskim ribnjacima, te manjim rekama i jezerima čitave uže Srbije.

Na samom špicu Ade Ciganlije ove godine treba da započne izgradnja mosta čiji će pilon ne samo prekriti vrbak u kome su ptice noćile, već će sa impresivnih 200 metara visine i brojnim kablovima – nosačima kolovoznih traka, stvoriti opasnu barijeru u letnom koridoru malih vranaca.

          
               Brojni kablovi planiranog mosta – smrtonosna prepreka za globalno ugroženu vrstu

Dodajmo tome da ptice napuštaju spavalište pred zoru i vraćaju se u njega u sumrak, dakle u uslovima smanjene vidljivosti, pa na to još i nad rekom česte zimske magle, i svi ti kablovi postaju smrtonosna prepreka za globalno ugroženu vrstu.

Pred zalazak sunca jata postaju sve učestalija a njihova brojnost raste na 15, 30, 45, pa i više ptica. Frenetično brojim i beležim, u strahu da mi koje jato ne proleti dok beležim brojnost prethodnog.

Sunce je već zašlo ali vranci ne posustaju, sve niža jata se skoro stapaju sa krošnjama na suprotnoj obali, bez pauze u pojavljivanju prate jedna drugo, i tek pred samo nastupanje noći konačno posustaju.

 
             Mali vranac zaslužuje da bude simbol grada više od službeno proklamovanog vrapca


Kada se uveče čujem s kolegama da saberemo rezultate popisa, dolazimo do oko 3000 ptica, odnosno međunarodno značajne populacije od oko 5% od ukupno 63.000 ptica koliko se tokom zime prebroji u Evropi, od Italije preko Balkana pa sve do kavkaskih republika.


Komentari/pitanja



                                      

.... divljina

.... svaštara / vesti

2003-2007 © Životinjsko carstvo