PHYLUM: CNIDARIA [ŽARNJACI]
Žarnjaci predstavljaju najjednostavnije eumetazoe, radijalno simetričnog tela. Zajedno sa tipom rebrovoša [Ctenophora] pripadaju grupi dupljara.

Telesni zid se sastoji od spoljašnjeg ektodermisa i unutrašnjeg endodermisa, a između ova dva sloja je nećelijska mezogleja. Telesni zid obavija tzv. gastro-vaskularnu duplju u kojoj se pored varenja hrane vrši i transport svarene hrane do svih delova tela [gaster= želudac; vas =krvni sud]. Ova duplja ima samo jedan otvor preko koga ulaze hranljivi sastojci i izlaze nesvareni sastojci. Hrane se sitnim organizmima koje hvataju tentakulama [pipcima] i ubacuju kroz usniotvor. Varenje hrane je unutarćelijsko i vrši se u ćelijama sa pseudopodijama, koje se nalaze u endodermisu.

U epidermisu se nalaze epitelomišićne ćelije, koje učestvuju u pokretanju čitavog organizma ili njegovih delova [tentakula], zatim se nalaze žarne ćelije ili knide [gr. knide = kopriva, žara] i nervne ćelije. Žarne ćelije su naročito skoncentrisane na tentakulama koje služe za hvatanje plena, a mogu imati ulogu i u odbrani.

Kod žarnjaka se prvi put u živom svetu javlja nervni sistem* i to u najprostijem obliku - difuzan [mrežast] nervni sistem. Nervne ćelije su razbacane bez nekog naročitog reda po epidermisu i međusobno su povezane u mrežu [difuzum].

Dupljari odnosno žarnjaci se javljaju u dva oblika kao polip i meduza. Kod žarnjaka koji imaju oba ova oblika, dolazi do smene generacija. Polip je bespolna generacija koja se razmnožava pupljenjem [bespolno], a meduze se razmnožavaju polno obrazovanjem gameta [spermatozoida i jajnih ćelija]. Iz oplođene jajne ćelije razvija se larva planula. Polipi su sesilni organizmi, dok su meduze slobodnoplivajuće. Razlikuju se i po obliku - meduze su oblika kišobrana, a polipi imaju cilindričan oblik.

   Hydrozoa                                            Scyphozoa                                           Anthozoa  

Žarnjaci, [kao i sunđeri], nemaju krvni, respiratorni ni ekskretorni sistem.
Klasifikacija žarnjaka izvršena je prema tome koji morfološki oblik imaju. Dele se na tri klase:
          1.  Hydrozoa, kod kojih postoje oba oblika i polipi i meduze; predstavnici su Hydra i Obelia;
          2.  Scyphozoa, sa izraženijim stupnjem meduze; odlikuju se skoro potpuno prozračnim telom;
          3.  Anthozoa, obuhvata korale i morske sase, organizme koji žive isključivo u obliku polipa; kod korala se obrazuje skelet od krečnjaka i važni su za formiranje sprudovnih ostrva i grebena.

 PHYLUM: PLATYHELMINTHES [PLJOSNATI CRVI]
Pljosnati crvi su najprimitivnije višećelijske životinje koje imaju bilateralnu simetriju. Za razliku od sunđera i dupljara, koji uglavnom vode sesilan način života, ove životinje se aktivno kreću što dovodi do razvoja bilateralne simetrije, snažnijeg razvića mišića, nervnog sistema i čula. Nervni sistem i čula se posebno koncentrišu na prednjem delu tela, kojim se ove životinje kreću napred, što dovodi do pojave cefalizacije - obrazovanje glavenog regiona. Cefalizacija se ogleda u koncentraciji čulnih organa i nerava u prednjem delu tela. Nemaju telesnu duplju već je prostor između epidermisa i creva ispunjen vezivnim tkivom parenhimom [mezenhimom]. Telesna duplja je prostor između telesnog zida i unutrašnjih organa ili creva.

Turbelaria                                         Trematodes                                         Cestodes

Telo im je spljošteno u leđno-trbušnom [dorzo-ventralnom] pravcu. Pored slobodnoživećih, ovaj tip obuhvata i parazitske vrste.

Crevni sistem se sastoji od prednjeg i srednjeg creva koje se slepo završava u parenhimu. Usni otvor je, dakle, jedini otvor crevnog trakta. Pošto nemaju krvni sistem, onda i kod njih, kao i kod dupljara, crevo ima i ulogu u transportu svarene hrane po celom telu.

Ekskretorni sistem se sastoji od protonefridija. To su tanke cevčice koje se na jednom kraju slepo završavaju u parenhimu, a na drugom kraju su otvorene i u kontaktu su sa spoljašnjom sredinom. Na slepo završenom kraju protonefridije nalazi se trepljasta ćelija čije treplje pokreću tečnost u kanaliću.

Nervni sistem im je vrpčastog tipa. Sastoji se od moždane ganglije sa koje polaze nervne vrpce, od kojih su bočne najrazvijenije i sve su međusobno povezane poprečnim vezama [komisurama]. Posebnih organa za disanje nemaju već se raspiracija obavlja celom površinom tela.

Klasifikacija - ovaj tip obuhvata tri klase:
          •  Turbelaria [trepljasti pljosnati crvi], slobodnoživeći oblici čiji je predstavnik Planaria;
          •  Trematodes [metilji]
          •  Cestodes [pantljičare]

  PHYLUM: NEMERTINA [NEMERTINE]
Zajedno sa platihelmintes svrstavaju se u grupu Platodes [pljosnati crvi]. Imaju opšti plan građe sličan ostalim pljosnatim crvima, s tim što je kod nemertina došlo do usložnjavanja građe i razvoja složenijih sistema organa, pa se smatraju najprogresivnijim pljosnatim crvima. Tako se kod njih prvi put u životinjskom svetu javlja zadnje crevo sa analnim otvorom, odnosno kompletan crevni sistem i prvi put se javlja krvni sistem.

  Pojava telesnih duplji i njihov značaj
Kod dupljara i pljosnatih crva jedina telesna duplja je crevna duplja, jer kod jednih mezogleja, a kod drugih parenhim ispunjava prostor između epidermisa i creva. Kod svih ostalih višećelijskih životinja dolazi do obrazovanja, pored crevne duplje, još i telesne duplje koja omogućava da unutrašnji organi budu manje ili više odvojeni od telesnog zida. To omogućava evolutivni razvoj životinja.

Razlikuju se dva tipa telesnih duplji: pseudocelom [primarna telesna duplja] i celom [sekundarna telesna duplja]. Životinje koje imaju pseudocelom svrstavaju se u grupu pseudocelomata, od kojih ćemo se mi upoznati sa tipom nematoda.

Pseudocelom je smešten između telesnog zida i creva i ispunjen je tečnošću. Obrazuje se u toku embrionalnog razvića kao ostatak blastocela. U njemu se nalaze crevo i polni sistem. Crevo je sa telesnim zidom povezano samo kod usnog i analnog otvora, dok je ostatak utopljen u pseudocelomskoj tečnosti. Pseudocelomska tečnost ima ulogu hidrauličnog skeleta i prenosi materije kroz organizam.

PHYLUM: NEMATODA [VALJKASTI, OBLI CRVI]
Nematode [gr. nematos = konac] se odlikuju oblim, izduženim, tankim i nesegmentisanim telom [slika dole]. Telo im je na poprečnom preseku okruglo i zašiljeno na oba kraja. Nematode predstavljaju jednu od najuspešnijih grupa životinja u procesu evolucije na našoj planeti. Mnogi valjkasti crvi su paraziti ljudi, životinja i biljaka.

Telesni zid im se sastoji od kutikule, epidermisa i mišića. Kutikula štiti telo, daje mu čvrstinu i služi kao potpora mišićima. Epidermis je sincicijelan [neprekidan sloj citoplazme sa jedrima] i obrazuje četiri uzdužna zadebljanja: leđno, trbušno i dva bočna. Sloj mišića, koji se nalazi ispod epidermisa, je ovim zadebljanjima podeljen na uzdužne trake. Između telesnog zida i creva nalazi se pseudocelom.

Crevo je prava cev, koja počinje usnim, a završava se analnim otvorom. Prednje i zadnje crevo su obloženi kutikulom što ukazuje na njihovo ektodermalno poreklo.
                
Nervni sistem je vrpčast, ali složeniji od onog kod pljosnatih crva. Sastoji se od nervnog prstena, koji okružuje ždrelo, i vrpci koje sa njega polaze. Osim toga u telu se nalaze i ganglijska zadebljanja.

Ekskretorni sistem je u obliku cevčica koje su žlezdanog porekla. Krvni i respiratorni sistem nemaju.

Polni organi su cevasti, polovi su odvojeni i javlja se polni dimorfizam: mužjaci su manji od ženki i imaju povijen zadnji deo tela i kopulatorni organ. U razviću nemaju larve, već se iz jaja izlegu mladi koji potpuo liče na odrasle.

Celomati - pojava i značaj celoma
Celom [sekundarna telesna duplja] se razvija u toku embrionalnog razvića u mezodermu, kao potpuno nov prostor; nije ostatak blastocela kao pseudocelom. Obavijen je mezodermalnim epitelom - peritoneumom . Celom je ispunjen tečnošću, ali u njemu, za razliku od pseudoceloma, nema organa. Celomska tečnost ne dolazi u dodir sa telesnim zidom, niti sa crevom jer je od njih odvojena peritoneumom.

Na peritoneumu se razlikuju dva sloja: parijetalni i visceralni. Parijetalni je spoljašnji sloj okrenut ka epidermisu, a visceralni je unutrašnji sloj prema crevu. Ova dva sloja se sustiču na dorzalnoj i ventralnoj strani obrazujući dorzalnu i ventralnu mezenteru. Kroz ove mezentere prolaze krvni sudovi, mišiči i dr.

Celom postaje uglavnom na dva načina: šizocelno i enterocelno. Pri šizocelnom načinu dolazi do razmicanja ćelija mezoderma, a pri enterocelnom celom nastaje kao izbočina creva.

Pravci razvoja celomata
Među celomskim životinjama razlikuju se dve linije [grupe]: protostomije i deuterostomije.
Celomske protostomije [grč. protos = prvi; stoma = usta] obuhvataju sledeće tipove životinja: Mollusca, Annelida i Arthropoda, kao i čitav niz manjih tipova životinja.
Celomske deuterostomije [grč. deuteros = drugi po redu] obuhvataju sledeće tipove: Echinodermata i Chordata, kao i manje tipove.

PHYLUM: ANNELIDA [PRSTENASTI CRVI]
Najupadljivija odlika ovog tipa životinja je segmentisano telo [telo podeljeno na delove - segmente, pa otuda i naziv tipa jer lat. annulus = prsten]. Telesni segmenti [članci], izuzev prvog i poslednjeg, su međusobno jednaki pa se takav tip izdeljenosti tela naziva homonomna segmentacija. Prvi telesni segment je prostomijum [preusni], a poslednji, na kome se nalazi analni otvor, je pigidijum. Segmentacija nije ograničena samo na površinski sloj, već zahvata i unutrašnje organe i kod većine vrsta se poklapa sa spoljašnjom segmentacijom. Međutim, tu dolazi i do odstupanja jer ne sadrže svi segmenti sve organe [npr. polni sistem imaju samo određeni segmenti] i crevo nije segmentisano, tako da segmentacija ipak nije potpuno homonomna.

Tip anelida obuhvata sledeće klase:
          •  Polychaeta [polihete ili mnogočekinjasti crvi], koje su skoro sve marinski oblici koji žive u podlozi; Na svakom telesnom segmentu imaju po par mesnatih kožnomišićnih izraštaja, koji se označavaju kao parapodije ; svaka parapodija nosi veliki broj hitinskih čekinja ili heta [otuda ime klase]; parapodije i hete služe za kretanje;
          •  Olygochaeta [maločekinjasti crvi; lat. olygo= malo, siromašno], koje nemaju parapodije već samo male, skoro neprimetne i malobrojne hete; pored kišne gliste značajna vrsta je i Tubifex [glibnjača], koja je dobar indikator organskog zagađenja slatkih voda;
          •  Hirudinea [pijavice], kod kojih nema ni parapodija ni heta.

strana 1 | strana 2 | strana 3 | Bioskolos index